Penélope

Como ben dixen, Circe ou o pracer do azul é a primeira obra de Begoña Caamaño, na que se conta a Odisea de Homero, un dos principais relatos míticos, pero dende outro punto de vista. Aquí non é Ulises o protagonista principal, senón que son as personaxes femininas, especialmente Penélope e Circe, esposa e amante respectivamente de Ulises, as que levan o fío condutor da historia.

Circe sentíase na necesidade de contarlle a Penélope que o seu marido estaba vivo e que estaba mantendo unha relación con el, desculpándose por isto que ela mesma considera unha grande traizón. Penélope asómbrase da grande amabilidade da maga e responde a carta. O que comeza cunha simple carta cordial, convértese nunha forte amizade a distancia entre as dúas mulleres, Penélope en Ítaca e Circe en Eaa.

Esta obra é realmente un exemplo do feminismo que tanto caracterizaba a Begoña Caamaño, e que así nolo transmitiu. Con respecto a isto, elixín, entre os diversos capítulos da obra un fragmento, que aínda que non é principal para o desenvolvemento da obra, me pareceu moi realista e impactante, pois en moitas sociedades segue a existir esa idea de muller como un algo inútil e cunha función na vida, ditada pola sociedade: parir, atender os fillos e a casa e gardarlle fidelidade ó home. 

Velaquí o exemplo que atopei, e que reflicte á perfección esta situación, onde aparece Penélope, como o estereotipo de muller resignada e disposta a acatar o que manda a sociedade. E a figura da sogra, que simboliza o poder machista e hipócrita, aínda sendo ela mesma unha muller.

(…)

-          Antíclea –faloulle con voz morna tratando de acalmala-. Son eu, Penélope.

-          Ben sei quen es –dixo a anciá con dureza-. Dime a verdade. Nunca o amaches, non é?

Dubidou Penélope en que responder (…)

-          É –dixo daquela, e non deixou de se decatar da reacción que esa soa sílaba provocaba no seu fillo, sentado en silencio do outro lado do leito.

A risiña maliciosa da vella colleu por sorpresa tanto a Penélope como a Telémaco.

-          Xa o sabía. Sempre o souben. Unha muller sabia coma ti pode enganar os homes, mesmo un tan lizgairo coma o meu fillo, mais non pode enganar outra muller sabia e experta.

-          Nunca foi a miña intención enganar a ninguén –retrucoulle Penélope-. E aínda que é certo que nunca o amei, tamén o é que non foi ese o propósito co que se me trouxo da casa do meu pai. Ulises procuraba unha raíña, non unha amante; alguén que soubese acompañalo dignamente no trono e garantir descendencia á estirpe real. E abofé que cumprín ben cos dou cometidos. No ano escaso que compartimos fun quen de lle dar o ansiado vinculeiro. Empreñei decontado e parín un varón que é o que máis se reclama das mulleres con reis desposadas. E nestes once anos da súa ausencia coidei con esmero e discreción do seu reino e do seu oikos, que non haberá ninguén capaz de pór en dúbida a miña honestidade, que se ben nunca souben amalo, poucas mulleres habería que, mesmo amándoo, soubesen honralo tanto e tan ben como eu o teño honrado.

-          Non hai queixa –volveu dicir a anciá, e a malicia que asomaba nos seus ollos semellaba dar  novos azos ao seu corpo, consumido pola tolemia das últimas semanas, que mesmo parecía recuperar os folgos e a arrogancia. En véndoa así, a ninguén estrañaría que se erguese do leito e se puxese a dar as ordes ás servas coma noutrora adoitaba.

-          Non teño ningunha queixa de ti –repetiu- ninguén pode tela. (…) Porén moito me estraña que non ames o meu fillo, pois teño para min que Ulises ten todo aquilo polo que merece ser amado. É fermoso; e intelixente e lizgairo; e afoutado e valente, maís tamén sensato. 

(…)